همگرایی علوم
رهیافت همگرایی در علوم و فناوری های پزشکی; راهی به سوی آینده ی نوظهور
همگرایی در علوم و فناوری عبارت است از درهم تندیگی شاخه های مختلف علوم به ویژه آن دسته از علوم و فناوری ها که در مرزهای دانش امروزی می باشند که هدف نهایی آن، رسیدن به سطوح بالاتری از بروندادهای دانشی، فناوری و محصولات مورد نیاز جامعه بشری می باشد. نیازها و چالش های جدید در بخش توسعه ی نیروی انسانی و دستیابی به فناوری های نوظهور که منجر به پاسخ به نیازها و مشکلات جدید جامعه ی بشری می گردد را در قالب رهیافت همگرایی می توان بدست آورد. آنچه که در وضعیت فعلی با آن روبه رو هستیم عبارت اند: از روش های آموزشی، پژوهشی و فناوری های منبعث از سیستم های تک رشته ای و یا چند رشته ای که به نظر می رسد قادر به پاسخگویی به نیازهای جدید نمی باشند.
گرچه ممکن است برحسب ضرورت همکاری بین رشته ای در قالب سیستم کلاسیک فعلی نیز رخ دهد، لیکن روش رایج و مرسومی نیست و اغلب با انتخاب و سلیقه ی افراد شکل می گیرد. رویکرد تک رشته ای و چند رشته ای تاکنون ثمرات و پیشرفت هایی را در زندگی بشر بویژه در حوزه علومپزشکی باعث شده است ولی آنچه که تحت عنوان علوم و فنون همگرا اطلاق می گردد بسیار فراتر از کنار هم گذاشتن چند رشته و شکل دادن همکاری بین چند تخصص مرسوم می باشد. در تاریخ قدیمی علوم و فناوری اسلامی- ایرانی سوابقی از رویکرد همگرایی را در بزرگان آن دوران نظیر شیخ الرئیس ابوعلی سینا می توان ملاحظه کرد. برای رسیدن به عنوان "حکیم" تنها داشتن مهارت طب کفایت نمی کرد و در مدارس آن دوره، شاخه های مختلف علوم نظیر ریاضیات، هندسه، فقه، نجوم، فلسفه و حتی علوم طبیعی دیگر نیز رایج بوده است. حاصل تخصصی تر شدن بخش های مختلف علوم از جمله در عرصه ی پزشکی گرچه منجر به عمیق تر شدن دانش در آن مقوله گردیده است، لیکن همزمان باعث واگرایی و دوری از جامع نگری نیز گردیده هست.
فرهنگ رایج فعلی حاکم بر سیستم های آموزشی و پژوهشی امکان همگرایی به شکلی که موجب تنیدگی شاخه های مختلف علم و فناوری شده باشد را مانع می گردد. کشورهایی که نقش پیشتازی در علون و فنون نوظهور نظیر بیوتکنولوژی، نانوتکنولوژی، علومشناختی و فناوری اطلاعات (NBIC) داشته اند، در حال حاضر برای عقب نماندن از رسیدن به قله های دانش و دستیابی به فناوری های نوظهور و محصولات حاصل از آنها که بویژه در بخش سلامت خود را به خوبی نشان می دهد، رهیافت همگرایی را مسیر حفظ پیشتازی خود پیدا نموده اند. در مسیر همگرایی در علوم( science in Convergence )، رویکرد سیستمی از جنس فرا رشته ای (Transdisciplinary) می باشد که در عین حال با حضور دانش و فناوری های جدید، نقش رهبری و هدایتی آن به گونه ای است که هم افزایی قابل توجهی را بدنبال دارد.
سیستم های جدید پایش سلامت از راه دور و محصولات مبتنی بر هوش مصنوعی با توانایی ارتباط با مغز و حساسگرهای مبتنی بر ریز تراشه ها با کاربرد در بخش سلامت نمونه ای از محصولات دوره ی اخیر همگرایی می باشند. پیش بینی می شود در آینده ای چند ده ساله، سیستمهای آموزشی، پژوهشی، فناوری و صنعتی با هدف ارتقا کیفیت زندگی مردم به سمت استفاده از رویکرد همگرایی با نگاه فرا رشته ای حرکت نمایند. خوشبختانه در موضوع همگرایی در سطح سازمانهایی نظیر فرهنگستان علومپزشکی و بعضی موسسات و دانشگاه های کشور مطالعات و حرکاتی شروع شده است. وزارت بهداشت در بخش توسعه ی دانشی و سیستمهای آموزشی تحصیلات تکمیلی، با هدف گذاری و تشکیل کمیسیون رهیافت همگرایی، به طور جدی و برنامه دار به آن پرداخته است و این موضوع مهم را تعقیب نموده است. ترویج و آشنایی با فرهنگ در علوم و فنون پزشکی در سطح دانشگاه های کشور و ضرورت عبور از مرزهای کلاسبک فعلی و توسعه ی همکاری های بین رشته ای و بین سازمانی از اقداماتی است که در دست اجرا می باشد. در این راستا، تعامل با سایر وزارت خانه و سازمان ها نظیر وزارت علوم، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و دانشگاه ها و موسسات خارج از وزارت بهداشت ضروری است. برگزاری جلسات مشترک و تدوین تفاهم نامه های همکاری و تشویق به شکل گیری همکاری های بین رشته ای تا رسیدن به نقطه ی مطلوب از دیگر اقدامات معاونت آموزشی می باشد.


نظر دهید